VSAR 2025-2026: Khi Phụ Huynh Và Thầy Cô Là 'Điểm Tựa' Cho Tài Năng STEM

Cuộc thi Vô địch STEM, AI và Robotics (VSAR) năm học 2025–2026 không chỉ tôn vinh những bộ óc sáng tạo mà còn là minh chứng cho sức mạnh của sự đồng hành từ gia đình.

Ngày ¹⁰⁄₅, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) Hòa Lạc (Hà Nội) trở thành tâm điểm của sự sáng tạo khi đón tiếp những “chiến binh” nhí tại Giải Vô địch IYRC Việt Nam, một phần của hệ sinh thái VSAR do My Robot Time Việt Nam (thuộc Học viện Công nghệ Huna) tổ chức. Không đơn thuần là một cuộc tranh tài về kỹ thuật, sự kiện này là nơi những ý tưởng táo bạo được hiện thực hóa thành các sản phẩm công nghệ giải quyết bài toán thực tế.

Từ niềm đam mê chơi game đến tư duy lập trình chủ động

Một trong những câu chuyện truyền cảm hứng nhất tại cuộc thi là hành trình thay đổi của con trai chị Đào Bích Ngọc (Hà Nội). Từ một cậu bé nhút nhát, dành phần lớn thời gian cho các trò chơi điện tử, cậu đã chuyển mình thành một “lập trình viên nhí” tự tin khi tham gia thiết kế Hệ thống cảnh báo lũ lụt và điều khiển robot đá bóng.

Thay vì cấm đoán, chị Ngọc đã áp dụng phương pháp tiếp cận hiện đại: biến sự tò mò về thế giới ảo thành động lực khám phá thế giới thực. Theo góc nhìn giáo dục, đây chính là quá trình chuyển đổi từ tư duy thụ động (passive consumption) sang tư duy kiến tạo (active creation). Chị Ngọc chia sẻ: “Tôi mong muốn con dùng chính tư duy logic từ game để tạo ra những sản phẩm thiết thực cho cộng đồng.”

Việc phối hợp cùng các bạn từ nhiều trường khác nhau cũng giúp cậu bé rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm (collaboration) - một trong bốn trụ cột của giáo dục STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics). Đối với chị Ngọc, vai trò của người mẹ lúc này là một “hậu phương” vững chắc, chăm sóc sức khỏe và khích lệ tinh thần để con tự do bay bổng với ý tưởng.

Khát vọng đưa công nghệ cao vào nông nghiệp truyền thống

Vượt quãng đường dài từ Bà Rịa - Vũng Tàu ra Hà Nội, chị Đào Thị Thục cùng con gái Uyên Chi mang đến dự án “Nông trại thông minh”. Là một giáo viên dạy STEM, chị Thục thấu hiểu rằng cách tốt nhất để trẻ yêu khoa học là cho các em đối mặt với những bài toán thực tế của quê hương.

Mô hình của nhóm Uyên Chi ứng dụng hệ thống cảm biến đo nhiệt độ và độ ẩm. Khi đất đạt ngưỡng khô nhất định, hệ thống sẽ tự động kích hoạt tưới nước. Điều đáng quý là toàn bộ phần lập trình điều khiển đều do các bé tự thực hiện dựa trên kiến thức tại trung tâm STEM Robot.

Chị Thục nhấn mạnh một triết lý quan trọng trong giáo dục STEM: “Người thầy không làm thay, mà là người khơi gợi.” Bằng cách tạo môi trường truyền cảm hứng, chị giúp con nghiên cứu lý thuyết nhưng để các bé tự vận hành và chịu trách nhiệm với mô hình của mình. Đây chính là phương pháp Project-Based Learning (Học tập qua dự án) giúp học sinh ghi nhớ kiến thức sâu hơn và phát triển năng lực giải quyết vấn đề.

Vượt khó từ vùng cao Mường Nhé: Tinh thần “bơi ra biển lớn”

Không chỉ những học sinh thành phố, VSAR còn là nơi ghi dấu nỗ lực phi thường của thầy và trò trường Phổ thông Dân tộc nội trú THPT Mường Nhé (Điện Biên). Thầy Lò Minh Long đã dẫn dắt các em vượt hàng nghìn cây số về Thủ đô với tinh thần học hỏi và giao lưu.

Hành trình này không hề trải hoa hồng. Tại Mường Nhé, dù có phòng STEM nhưng thiết bị để nâng cấp robot hay tên lửa nước vẫn còn thiếu thốn. Đa số học sinh là người dân tộc, lần đầu tiếp cận với các thiết bị phức tạp nên không tránh khỏi những lúng túng ban đầu. Tuy nhiên, với sự kiên trì của thầy Long và quyết tâm của các em, mọi khó khăn đều được giải quyết thông qua việc tự tìm tòi trên internet và thử sai nhiều lần.

Câu chuyện của thầy trò Mường Nhé cho thấy STEM không chỉ là câu chuyện về công nghệ, mà còn là câu chuyện về ý chí và sự bình đẳng trong tiếp cận giáo dục. Khi được trao cơ hội và có người dẫn đường tận tâm, những đứa trẻ vùng cao hoàn toàn có thể tự tin trình diễn những sản phẩm sáng tạo trước bạn bè cả nước.

Giá trị bền vững đằng sau những giải thưởng

Nhìn lại toàn cảnh VSAR 2025-2026, giá trị lớn nhất không nằm ở chiếc cúp vô địch mà là sự trưởng thành của các em học sinh. Thông qua việc lắp ráp những bảng mạch khô khan hay viết những dòng code phức tạp, các em học được:

• Kỹ năng giải quyết vấn đề: Đối mặt với lỗi lập trình, tìm cách khắc phục để robot vận hành trơn tru.
• Bản lĩnh trước áp lực: Tự tin thuyết trình dự án trước ban giám khảo và hàng nghìn người xem.
• Tư duy cộng tác: Kết nối với những bạn bè cùng đam mê, học cách lắng nghe và chia sẻ ý tưởng.

Sự đồng hành của phụ huynh và thầy cô trong cuộc thi này chính là “chất xúc tác” quan trọng nhất. Khi người lớn không tạo áp lực về điểm số mà thay bằng sự ủng hộ và khích lệ, trẻ em sẽ dám sai, dám thử và từ đó dám sáng tạo.

Lời kết: Giáo dục STEM không nên là một cuộc đua vũ trang về thiết bị, mà nên là hành trình nuôi dưỡng sự tò mò. Liệu chúng ta đã sẵn sàng tạo ra nhiều “hậu phương” tâm lý hơn để các em tự tin chinh phục những đỉnh cao công nghệ trong tương lai? Hãy cùng chia sẻ góc nhìn của bạn về việc đồng hành cùng con trong kỷ nguyên AI!